Fiertelommegang van Sint-Hermes

Zondag 31 mei 2015

Oorsprong en betekenis

Op Drievuldigheidszondag - dat is de zondag na Pinksteren - gaat in Ronse traditioneel De Fiertel uit. Eigenlijk is de naam van deze gebeurtenis Fiertel - Ommegang en dit is De Ommegang met de Fiertel. Het woord Fiertel betekent eigenlijk het relikwieschrijn en vloeit voort uit het Latijn Feretrum, hetgeen draagbaar, gedragen reliekkast betekent.

De meeste oude ommegangen gebeuren op de dag van (of rond) de kermis. Het woord kermis komt van kerkmis en dit is de verjaardag van de eerste kerkinwijding. De allereerste kerkinwijdingen gebeurden in de zevende eeuw op Sinksen/ Pinksteren. De kermis/kerkmis te Ronse (en op vele andere plaatsen) wordt op de zondag na Sinksen gevierd. Een eerste band tussen Kermis en Ommegang ligt in de allereerste processie, waarin de relieken van de patroonheilige (Sint-Pieter) plechtig naar de eerste in te wijden kerk gedragen werden.

Maar de band tussen de Ommegang en de allereerste reliekenprocessie vervaagde tijdens de Middeleeuwen om plaats te maken voor de invloed van de Sint-Hermesrelieken - die ca.860 Ronse bereikten - en gaandeweg een bloeiende bedevaart deed ontstaan naar dit heiligenlichaam. Naar middeleeuwse gewoonte specialiseerde elk bedevaartsoord zich in een welbepaalde kwaal en dat was bij ons : allerlei geesteskwalen, gaande van hoofdpijn en depressie tot volslagen krankzinnigheid.

In de middeleeuwen bestond de bedevaart in de eerste plaats uit een lange voettocht, die soms maanden duurde (bvb. naar Rome of Compostela), maar toch minimaal een tocht van één dag inhield.

De lange ommegang betekent voor de Ronsenaar in de eerste plaats de vervanging van deze lange voettocht van de bedevaarders naar het bedevaartsoord. Aangezien de genezing alleen maar het antwoord van de heilige kan zijn op een fysieke inspanning (minstens een dagtocht) van de zieke bedevaarder, kunnen de Ronsenaars op de bijstand van hun eigen patroonheilige, de heilige Hermes niet rekenen. Zij kunnen immers niet op stap gaan naar hun eigen patroonheilige en weldoener en kunnen aldus ook niet genezen van hun geesteskwalen. Kwalen, voor wier genezing de bede- vaarders van heinde en verre naar Ronse toestroomden. Vandaar het franstalig gezegde ¨Saint - Hermes guerit les fous des environs, mais laisse les Renaisiens tels qu´ils sont.¨ en de spotnaam ¨Ronsische Zotten¨. Daarom maken de Ronsenaars jaarlijks een dagtocht (32 km) rond het heiligdom en rond de stad, over de mooie, maar lastige heuvelrijen . Zo leveren zij toch een fysieke inspanning en kunnen eindelijk ook alsechte bedevaarders in het plaatselijk bedevaartsoord (de krypte onder de Sint-Hermeskerk) terecht en om genezing vragen. Hierbij wordt het beschadigde lichaamsdeel (in Ronse : het hoofd) met het water van de heilige overgoten, wordt de rode stola over het hoofd gelegd en gebeurt de overlezing door de geestelijkheid.

Vanaf 1089 worden de relieken van de heilige Hermes vanuit hun vast graf, in een draagbaar schrijn door de bedevaarders (Fierteldragers) jaarlijks rond de stad gedragen. Niet door de geestelijkheid, maar door inwoners van de stad. Hiervoor dienden ze van de kanunniken van de Sint-Hermescollegiaal de toelating vragen. (Dit gebeurt nog steeds.) Daardoor wordt de oorspronkelijke betekenis omgekeerd : vroeger maakten de bedevaarders een ommegang rond het heiligdom met hierin het graf van de heilige, nu maken de relieken een ommegang rond het heiligdom.

Op die manier spant de heilige een beschermend lint rond de stad. Niet alleen tegen de aanvallen van de duivel (symbool van het kwaad - de kwaal van de geestesziekte) die hij overwonnen heeft, maar ook tegen de aanvallen van de roofridders uit de omgeving. Zo komt het dat de huidige stadsgrenzen nog steeds samenvallen met het circuit van de Ommegang. De Ommegang heeft vanaf het begin gebruik gemaakt van bestaande wegen, dit zijn de oude Romeinse en voor-Romeinse wegen. Aldus is de Fiertelommegang de neerslag van antieke geschiedenis, middeleeuwse vroomheid, politieke berekening en moderne folklore.

Tenslotte neemt de Fiertel de bedevaarder mee door enkele van de mooiste plekjes van de Vlaamse Ardennen.

Zo kan elkeen zijn eigen betekenis geven aan het Fiertelgebeuren.